Gracism: Ik behandel je met respect

stuck-drawer-e1404683071567

‘Ik behandel je met respect’ (I will cover you)                                                                                             

Bezig met serie over Gracism: God en racism. Metafoor van het lichaam aan de hand van 1 Kor 12.

1 Kor 12:22-24: “Ja, meer nog, de leden van het lichaam die de zwakste schijnen te zijn, zijn echter juist zeer noodzakelijk. En aan de leden van het lichaam die wij als minder eervol beschouwen, verlenen wij groter eer en onze oneerbare leden krijgen een grotere eer. Onze eerbare leden echter hebben dat niet nodig. Maar God heeft het lichaam zo samengesteld, dat Hij aan het lid dat tekort komt, groter eer gaf.”

Vorige week preek van Emmanuel over eerste saying van een gracist: I will lift you up (ik zal je verheffen), waarbij het accent lag op het meer eer geven – het verheffen – aan de oneervolle leden. Vandaag benadrukken we een ander aspect: minder eervolle leden behandel je ook met respect (I will cover you).

Bij het lezen van de tekst viel me op dat we ‘oneervolle leden’ niet alleen maar eer geven om het eer geven. Ze zijn ‘zeer noodzakelijk’. In de metafoor van het lichaam betekent dit dat elk deel van het lichaam een functie heeft. Dat gaat dus een stukje verder. Besef je dat, dat ieder lid in de kerk een functie heeft? Vaak zie je bepaalde mensen als lastig, maar God ziet dat anders. Voorbeeld van zoon, die helpt bij het open maken van een la. Principe: ieder lichaamsdeel heeft een functie en is nodig, ieder lid binnen de kerk is nodig en heeft een functie. Oneervolle mensen hebben dus iets te brengen voor de eervolle leden.

Wie zijn de ‘oneervolle leden’? Vorige week heeft Emmanuel laten zien welke groepen als minder werden beschouwd in de tijd van de bijbel: kinderen, vrouwen, zieken, zondaars en buitenlanders. Jezus houding tegenover deze mensen was duidelijk: ze waren meer dan welkom bij Jezus en daardoor werden deze mensen buitengewoon geëerd. Naast geëerd, werden ze ook met respect behandeld: Jezus nam ze in bescherming en hielp ze verder.

Lezen: Johannes 8, verhaal van Jezus en de overspelige vrouw. Jezus behandelde deze vrouw met respect en deed niet mee aan de publieke vernedering, zoals de schriftgeleerden voor ogen hadden. Pas toen Jezus alleen was met deze vrouw sprak hij met haar: hij veroordeelde haar niet, maar gaf haar wel een bijbels advies mee (ga naar huis en zondig niet weer). Hij beschermde haar en hielp haar verder.

Hoe gaan wij eigenlijk met dit soort kwetsbare mensen om? Mensen, die om wat voor een reden ook, een gebroken leven hebben?

Om dat voor jezelf scherp te krijgen moet je eerst een beeld hebben welke kwetsbare mensen we nu om ons heen hebben. Vorige week werden al een aantal voorbeelden genoemd: ouderen, zieken, bijzondere mensen, vluchtelingen. Bij m’n voorbereiding moest ik in het bijzonder denken aan gebroken mensen: mensen uit gebroken gezinnen, gescheiden mensen, zonder vader of moeder zijn opgegroeid, vul maar in. Hoe kijk je daar eigenlijk naar? Met ontferming of soms ook met een vlaag van veroordeling: dat kan niet anders? Zelf moest ik denken aan de manier waarop de Heer mij meer ontferming gaf voor gescheiden mensen. Voorheen was ik geneigd om met veroordeling naar scheiding te kijken. Maar de afgelopen jaren heb ik twee scheidingen van dichtbij meegemaakt. Pas wanneer je aandacht besteed aan deze mensen, begrijp je pas de worstelingen waar mensen doorheen gaan en de impact die het heeft op je verdere leven. In het bijzonder christenen, die een scheiding achter de rug hebben, voelen zich vaak schuldig. Het effect op mij was dat m’n houding nederiger werd, de hoogmoed verdween. Je bijbelse visie op scheiding hoeft niet te veranderen, maar je houding verandert naar de bewogenheid van Jezus. Net zoals Jezus dat doet bij die overspelige vrouw: ik veroordeel je niet, maar zondig niet weer.

Wat is jouw houding tegenover mensen, die om wat voor een reden dan ook te maken hebben gehad met gebrokenheid?

Waarom is het zo belangrijk dat we goed kijken naar onze houding? Ten eerste omdat deze houding nodig is om invulling te geven aan de opdracht ‘I will cover you’. Ten tweede omdat God ons hiertoe oproept en het passend is bij jou als christen:

Kolossenzen 3:12: “Bekleed u dan, als uitverkorenen van God, heiligen en geliefden, met innige gevoelens van ontferming, vriendelijkheid, nederigheid, zachtmoedigheid, geduld.”

Zie weer het verhaal van Jezus met de overspelige vrouw. De houding van ontferming, vriendelijkheid, nederigheid, zachtmoedigheid en geduld spat ervan af. Jezus weet de situatie zo te kantelen dat hij even later alleen met de vrouw praat en haar dat stukje extra aandacht geeft wat ze nodig had om verder te komen.

Besef je eigenlijk wel dat gebroken mensen jou te bieden hebben dat je meer ontferming te weeg brengt? Sterker nog, dat dat misschien zelfs één van de (weliswaar ongewenste) functie’s is, die zo’n persoon jou te bieden heeft. Hoe simpel is dit principe, maar hoe weinig passen we het toe. Als je wilt weten hoe het het is om gescheiden te zijn, vraag ernaar. Als je wilt weten hoe het leven van een vluchteling is, loop een dagje mee. Ontferming komt niet van zelf, maar is een opdracht: “Bekleed u dan…” Daar gaat een initiatief van uit.

Wie zijn deze mensen eigenlijk in jouw omgeving? In jouw buurt of MC? Als circa de helft van de Nederlanders opgroeit in gebroken gezinnen, dan moeten ze toch in jouw buurt zijn..? Je hoeft niet ver te kijken, ze zijn om je heen, in iedere MC, in iedere buurt.

Deze mensen behandel je met respect. Kijkend naar een houding van ontferming, is dit een win-win situatie: het minder eervolle lid krijgt extra aandacht (wordt met respect behandeld, ‘I will cover you’), het eervolle lid wordt tot bewogenheid gebracht. Vergelijk Jezus: toen hij de situatie zag, werd hij met ontferming bewogen. Hoe vaak lezen we dat niet? Dat is eenzelfde win-win situatie en het principe waar ik op doel.

Relaties zijn belangrijk of concreter gezegd: relaties tussen eervolle en minder eervolle leden zijn dus belangrijk en is een belangrijk kenmerk van discipelschap. ‘I Will cover you’, daar zit ook een element van ‘bescherming’ in en dat is nou precies het beetje extra wat deze mensen nodig hebben om hun leven weer op de rit te krijgen.

Je kunt niet zeggen dat in Nederland de zorg slecht geregeld is. Beter kan altijd gezien de schrijnende voorbeelden die soms verteld worden, maar ten opzichte van andere landen is er relatief veel zorg voor gebroken mensen. Maar waar de zorg vaak tekort schiet: gezonde relaties tussen mensen, tussen eervolle en minder eervolle mensen. Dit zou het terrein van de kerk moeten zijn.

We kennen het kaartje van de voetstapjes in het zand. Het principe is dat Jezus jou verder draagt wanneer jezelf niet meer kunt lopen. Da’s prachtig natuurlijk, maar net zo bijbels is het dat discipelschap inhoudt dat op moeilijke momenten iemand naast je komt lopen – en er een extra paar voetstapjes in het zand staan – om je verder te helpen. Dat is wat gebroken mensen – oneervolle leden – nodig hebben. Vertel voorbeeld vriend: op de moeilijke momenten van het leven was er een christenbroeder, die hem ’coverde’, hem apart nam en hem verder hielp in het leven. Op die manier neem je mensen, die kwetsbaar zijn, in bescherming.

Hoe kijk je als ‘eervol mens’ naar anderen? Is er simpelweg tijd in jouw agenda of ruimte in je hoofd om je hierop te richten? Doe jezelf geen geweld aan qua belasting, maar het is deel van onze roeping om als ‘eervolle mensen’ om te zien naar ‘oneervolle mensen’, om hen te coveren. Hoe geef je daar invulling aan? Of welke mensen brengt de Heer op jouw pad om ‘te coveren’? En omgekeerd: als je op dit moment een gebroken mens bent, zie je ook dat dat één van de handreikingen om je heen is ‘de mensen om je heen’? Die twee extra voetstapjes, die met je op willen lopen. Vat moed, vraag om hulp.

Ik zou hier kunnen eindigen, maar dan zou ik de bijbelse visie een beetje geweld aan doen. De indruk kan ontstaan dat ‘het coveren’ van mensen het doel is, maar dat is nooit het geval. Het is een tussenstation. Vergelijk: pastorale zorg is nooit een einddoel, het is een middel. Vergelijk opvoeden van je kinderen: je behandelt ze met respect, je beschermt ze en geeft ze extra aandacht met als doel dat ze uiteindelijk zelf op eigen benen staan.

Ik vind het belangrijk om dit te benoemen, omdat dit één van de grote valkuilen is. De ‘eervolle mens’ ziet ‘het coveren’ van mensen als een doel, de ‘oneervolle’ komt niet meer tot ontplooiing.

De tekst ‘I will cover you’ doet ook denken aan het beeld van een soldaat, die terwijl hij voorwaarts gaat, gedekt wordt door zijn kameraden (zoals in Tour of Duty). Het doel is uiteindelijk dat je iemand verder wilt helpen, niet dat je z’n werk overneemt. Vergelijk het beeld van een lichaam: als de pink uit bescherming nooit meer wat mag doen, waar is zijn eer dan? Als m’n zoon mij als vader niet mag helpen met de geblokkeerde la, omdat ik hem continu in bescherming neem, waar is zijn eer dan?

Het is fascinerend als je door deze bril de bijbel leest. Het gesprek van Jezus met de Samaritaanse vrouw is een prachtig voorbeeld. Jezus behandelt haar met respect: dit was een gebroken vrouw en Jezus stuurt de situatie zo dat Hij alleen in gesprek is met haar. Hoe vernederend was het geweest als Jezus dit gesprek met haar gehad met 12 Joodse mannen op de achtergrond? Maar wat verder zo mooi is: Jezus, absoluut de eervolle, is vermoeid en vraagt de oneervolle vrouw om Hem te drinken te geven. Wat Hij feitelijk doet is de oneervolle weer eervol maken door haar belangrijk te maken, een taak te geven. Jezus had het werk van haar kunnen overnemen uit een houding van barmhartigheid, maar hij draaide het om en gaf haar daarmee eer. Dit is één van de belangrijkste principes om ongelijkheid (‘racism’) op te lossen en een belangrijk principe bij het ‘coveren van mensen’! Heb je iemand, die je ‘covert’ in je leven: maak ze belangrijk! Daarbij is het dus ook belangrijk dat je jezelf vernedert en de ander ruimte laat zich te ontwikkelen.

Samenvattend: ‘I will cover you’ (Ik behandel je met respect) betekent dat we als kerk gevoeliger omgaan met minderheden – waaronder dus bijvoorbeeld gebroken mensen – en hen niet in verlegenheid brengen vanwege hun achtergrond of problematiek. Dat vraagt om een houding van ontferming in contact met deze mensen. Mensen met respect behandelen betekent dus ook dat we hen weer eren door ze belangrijk te maken in de samenleving. Dan verlenen we hen ‘grotere eer’.