Preek 28 september

 

U bent het zout der aarde en U bent het licht der wereld (Mat. 5:13-16)

 

Inleiding

Vorige week heeft Teun gesproken over Gods roeping aan de hand van een gedeelte uit Mattheüs 4. God roept ons tot bekering, roept ons tot het volgen van Jezus en tot maken van vissers van mensen. En bij dat laatste verwees hij naar de Bergrede, en specifiek het gedeelte, waarin Jezus verklaart dat we het Licht van de wereld zijn. Het beeld van vissers is mooi: we kunnen niet bepalen of een vis gaat bijten, maar we kunnen een vis wel verleiden om te bijten door iets positiefs aan het haakje te hangen. Over ‘het licht der wereld en zout der aarde’ wil ik spreken. In welke context moet je deze uitspraken zien en wat betekent het concreet.

 

Lezen: Mattheüs 5:1-16

In het kort de zaligsprekingen, dan vers voor vers (13 t/m 16) en tot slot wat prikkelende praktijk.

 

Zaligsprekingen

Om de impact van de uitspraak van Jezus (zout der aarde en licht der wereld) goed op ons in te laten werken, is het noodzaak de kern van de zaligsprekingen goed in het achterhoofd te hebben. De zaligsprekingen zijn geen losstaande zegeningen, maar er zit wel degelijk een ordening in en ze beschrijven feitelijk het karakter van een christen (dia).

Arm van geest = inzicht dat je niets bent ten overstaan van God. We zijn van nature zondige mensen.

Treuren = gevolg van je zondige natuur is dat een christen daarover treurt.

Zachtmoedig = het inzicht dat je tegenover God feitelijk niets in te brengen hebt, maakt je zachtmoedig. Het draait niet om jou, maar om Hem.

Hongeren en dorsten naar gerechtigheid = een christen heeft het verlangen te worden zoals Jezus (gerechtigheid = worden zoals Jezus) en dit gebeurt door het werk van de Geest.

Barmhartig = effect van Gods werk in een christen is dat hij barmhartig wordt naar andere mensen.

Rein van hart = een christen leeft met een hoop. Jezus is de weg tot de Vader: we zullen God zien.

Vredestichter = een christen brengt vrede, zowel tussen God en mensen en tussen mensen onderling.

Vervolging = het effect van je christen zijn kan leiden tot vervolging, omdat de wereld deze boodschap niet verdraagt.

 

Na de zaligsprekingen zegt Jezus direct tegen de discipelen – en dus tegen ons – dat we ‘het zout der aarde zijn’ en ‘het licht van de wereld’. Zie het contrast! Eerst ben je arm van Geest en een paar verzen later wordt een christen neergezet als het licht der wereld! Arm van geest ben je niet één moment, niet alleen tijdens je moment van bekering. Telkens weer kom je ontdekking dat je niet perfect en dat je op vele vlakken tekort schiet. Een christen is juist degene, die erkent dat hij van nature niet deugt. En dan toch noemt Jezus ons ‘het zout der aarde’ en ‘licht der wereld’. Dit soort uitspraken zouden ons in de eerste plaats moeten brengen tot verbazing!

Hoe kijk jij hier tegenaan? Wat was jouw eerste indruk wanneer je hoorde dat er gesproken werd over het zijn van ‘het licht der wereld’? Gevoel van weer ‘een missionair aangewakkerd praatje’ of verwondering over dit grote contrast (arm van geest versus licht/zout zijn)?

Over het plaatje: belangrijk is niet dat je het plaatje kent, maar dat het je raakt.

 

13 U bent het zout van de aarde; maar als het zout zijn smaak verloren heeft, waarmee zal het gezouten worden? Het deugt nergens meer voor dan om weggeworpen en door de mensen vertrapt te worden.

Ik wil graag twee functies van zout benoemen.

1.       De eerste associatie is dat zout wordt gebruikt om bederf van iets tegen te gaan. Tegenwoordig hebben we een vriezer, vroeger werd vlees e.d. bewaard in zout om bederf tegen te gaan. Dit zegt dus iets over de aarde. Als zout bederf tegengaat, dan betekent dit dat de aarde dus aan het bederven is. Dezelfde redenering geldt voor vers 14: “Als een christen licht is, is de gevolgtrekking dat de wereld duisternis is. Het kost vandaag de dag weinig moeite te geloven dat de aarde aan het bederven is. Volg het nieuws en zie wat de mensen op aarde elkaar aandoen.. Oorlogen, omgangsvormen in maatschappij (vb: project waarin ouders worden gestimuleerd hun eigen kinderen op fatsoenlijke manier aan te moedigen op het sportveld). De bijbel (m.n. Openbaring) laat duidelijk zien dat het bederf op aarde (onder de mensen) verder zal toenemen. De functie van de christen is om dit bederf niet op te lossen (dat gebeurt pas ten volle wanneer Jezus terugkomt), maar tegen te gaan. Christenen (de kerk) zijn geroepen te weerspiegelen hoe God de relaties tussen mensen bedoelt heeft en hoe het ook weer gaat worden. Denk aan handelingen 2, waarin staat beschreven dat de kerk in gunst stond bij het hele volk.

2.       In de tekst staat dat zout ook smaak geeft. Vertel voorbeeld brood bakken bij de V&D. Smaak is iets positiefs. Kijk naar het leven van Jezus zelf. Hij had een positieve invloed op de maatschappij en de mensen om hem heen. Een christen leeft ook vanuit een hoop en dat geeft smaak aan het leven.

Ben je ervan bewust dat dit de functie is, waartoe God ons geroepen heeft? Staan we hier wel eens bij stil? God heeft ons geroepen om smaak te geven aan het leven hier op aarde. Merk op dat smaak en licht iets positief is. Onze bediening is dus in de eerste plaats positief van karakter. Verwijs naar Emmanuel preek: we zijn geen anti-beweging, maar positief.

14 U bent het licht van de wereld. Een stad die boven op een berg ligt, kan niet verborgen zijn. Misschien heb je in je hart een oprecht verlangen om Jezus te volgen, maar twijfel je wel of je impact hebt als christen. Jezus geeft in vers 15 geen enkele reden tot twijfel. Jezus zegt ‘Een stad, die boven op een berg ligt, kan niet  verborgen zijn.’ Het mooie aan dit vers is dat er helemaal ‘geen beweging’ in zit. Dat raakt mij het meest. Dikwijls wordt dit vers misbruikt om ons aan te sporen om een zichtbaar licht te zijn. Voorbeeld vriend. Het suggereert dat we extra moeite moeten doen (ons zelf op de berg hijsen) om Gods licht te verspreiden. Het tegendeel is wat Jezus zegt. Jezus geeft hier aan dat een christen (vanwege Jezus werk in ons) door hoe hij is, altijd opvalt te midden van andere mensen in de wereld. Daar is geen ontkomen aan. Dat is een bemoediging. Jezus stelt simpelweg dat een christen altijd opvalt in de wereld door zijn voorkomen. Hoe kijk jij als christen naar jezelf?

15 En ook steekt men geen lamp aan en zet die onder de korenmaat, maar op de standaard, en hij schijnt voor allen die in het huis zijn.

Vers 15 laat uiteindelijk Jezus bedoeling zien. Veel christenen denken dat wijzelf onderwerp van actie zijn in vers 15, maar dat is geenszins het geval! Wij komen pas vanaf vers 16 aan de beurt. Het beeld van de korenmaat is simpel te ontleden door je af te vragen wie de lamp aansteekt en wie de lamp is. Jezus steekt de lamp aan en wij zijn de lamp. Wie zet de lamp ergens neer? Jezus zet de lamp ergens neer en wel bovenop de tafel en niet onder de tafel. Jezus wil niet dat we onszelf apart zetten als kerk. We zijn kerk in de samenleving en niet daarbuiten.

Samenvattend: 1. Jezus verklaart eerst dat we het licht der wereld zijn. 2. Dat licht is voor de wereld niet te missen. 3. Jezus plaatst ons te midden van de samenleving, tussen de mensen die Hem nog niet kennen. Dat is de bestemming hier op aarde van de christen en van de kerk. Dat Jezus ons gebruikt om het licht te zijn, roept af en toe verbazing bij ons op (we zijn immers arm van geest). De reden waarom Jezus ons gebruikt moge duidelijk zijn: Hij wil niet dat mensen verloren gaan.

16 Laat uw licht zo schijnen voor de mensen, dat zij uw goede werken zien en uw Vader, Die in de hemelen is, verheerlijken.

Pas vanaf dit vers begint Jezus met zijn instructie hoe onze goede werken eruit dienen te zien. De nadruk ligt op het woordje ‘zo’. Uiteindelijk doet Jezus een appèl op ons. Geen appel tot zelfverheerlijking, maar om mensen te bewegen naar God zelf. Dat is de enige, juiste motivatie. Het gaat uiteindelijk niet om mij, maar om Hem. Wat Jezus feitelijk doet is dat hij zijn taak delegeert aan de kerk: wat ik deed voor de mensen, vraag ik nu aan jullie om te doen.

Jezus sluit de Bergrede af door te stellen dat degene, die doet wat Hij zegt, werkelijk een volgeling is. Het accent ligt niet op het zeggen, ook niet op het doen, maar op het hart. Want je werken zijn een uiting van je hart. Vergelijk ook: niet wat de mond ingaat is onrein, maar wat er uitgaat. Een verwijzing naar binnen. En je daden zijn een spiegel voor jezelf.

Maar hèt principe is dit: je bent als christen iemand, voordat je iets doet. Ik kan niet vaak genoeg het belang hiervan benadrukken!

 

Voorbeeld zaklamp

·         Menselijke logica: de zaklamp schijnt, daarom is het een licht. Het doen bepaalt het zijn. In dit gedeelte: “Schijn je licht voor de mensen, zodat je het licht der wereld bent.”

·         Jezus logica (genade): je bent een licht. Daarom schijn! Eerst zijn, dan doen. Het is haast een wonder!

Het is zo belangrijk dat we dit principe goed begrijpen. Wanneer we een missionaire kerk willen zijn – en dat willen we – is het alleen vol te houden wanneer we dat doen vanuit de Jezus logica, Gods genade. Anders wordt ‘het licht zijn’ een vreselijke last en een gevecht tegen onszelf. We proberen uit alle macht te schijnen om voldoening van God te ontvangen (dat is dus ik-gericht). Jezus draait de zaken om: je bent een licht, omdat ik dat zeg. Schijn dus maar voor de mensen om je heen. Dat is dus gericht op de ander.

Wat is ‘licht/zout’ zijn?

Ik wil afsluiten met een paar praktische voorbeelden. Er bestaat geen uitputtend lijstje. Ook de Bergrede is dat niet en dat is ook niet het doel van de Bergrede. Het gaat uiteindelijk om de kernprincipes en niet om de regels an sich.

·         Teun noemde vorige week al: Hoe ga je om met je geld? Het gaat er niet om hoeveel je geeft, maar met welk hart? Als je werkelijk beseft waar je vandaan komt (arm van geest), dan is je hart bereid te geven aan mensen, die dat nodig hebben.

·         Eet met elkaar, leef met elkaar, geniet van het leven, help elkaar, bemoedig elkaar! Wel eens gerealiseerd wat voor een licht dat uitstraalt in een maatschappij, die steeds eenzamer wordt?

·         Daniël: tijdens GA! Avond. Rondlopen met buurvrouw, die wacht op officiële hulp. De regel is niet dat iedereen iemand moet vinden om rondjes mee te lopen. Principe: zie je iemand in nood in je huis, help hem.

·         Leef een leven van verzoening. De schriftgeleerden hadden de wet wat verdraaid en stelden alleen ‘het letterlijk doden van iemand strafbaar’. Dat was hypocriet, want je kon zonder straf iemand bijna doodslaan. Jezus zegt: Als je bidt, en je herinnert dat je broeder iets tegen je heeft, stop dan met bidden, verzoen je eerst met hem en kom dan terug met uw gebed.

·          ‘en wie u zal dwingen één mijl te gaan, ga er twee met hem.’ Dit is een voorbeeld van Jezus advies geen weerstand te bieden aan de boze versus het oude principe ‘oog om oog, tand om tand’. De (Romeinse) overheid kon burgers dwingen om bv bagage voor hen te tillen. Dit roept een natuurlijke reactie van wraak op, ook bij een christen. Principe: wees kolen op het hoofd van deze man. Toepassing: hoe ga je om met een overheid, die een beleid voert waar je het niet mee eens bent? Wees de overheid gehoorzaam, vgl ‘Geef de keizer, wat de keizer toekomt en God wat God toekomt.’

·         Wees eerlijk: laat uw ja ja zijn en uw nee nee en zweer in het geheel niet.

·         Heb uw vijanden lief. Meest absurde uitspraak wellicht. Spreekt voor zich dat dit effect heeft.

De Bergrede staat vol met praktische uitwerkingen van ‘licht en zout’. Speur ze zelf maar na. De Bergrede is geen wet, maar schetst ons de principes van een heilig leven. Dat raakt ons hele leven en onze hele persoonlijkheid. Dit is niet iets wat na één preek verandert, het is een leven dat geleefd moet worden. Het is confronterend, omdat elk voorbeeld ons confronteert met hoe we van nature zijn. Toch is dit het Woord van God en dit is het hoe Jezus ons wil zien: een kerk, die zijn missie naar buiten handen en voeten geeft. En telkens weer klimmen we die berg op, verlangend en dorstend naar die gerechtigheid, die we nodig hebben om ons leven te veranderen. Maar het zal effect hebben, simpelweg omdat Jezus dat zegt. “U bent het licht der wereld”. Een onmogelijke opgave? Zeker niet. God werkt krachtig door mensen en gebrokenheden heen: “Weest u dan volmaakt, zoals uw Vader, Die in de hemelen is, volmaakt is.”