Proost!

25 januari is de preek gebaseerd op les 11 van het boek Missional Essentials.

 

Hoofdstuk 11  Proost!

Aanwezig zijn op andere plekken dan thuis of werk

Inhoud van hoofdstuk 11:

Reflectie op hoofdstuk 10:    Mi Casa Es Su Casa (mijn huis is jouw huis)
Centrale thema:                        Het belang van openbare ruimte
Bijbelse reflectie:                       Lucas 10:1-12
Lezen:                                            Een plek waar iedereen je kent (“Where everybody knows your name”)
Lees reflectie:                              Het ontdekken van andere plekken
Missionaire actie:                     Het zien van en reageren op Gods missionaire werk 

 

Reflectie op les 10: Mi Casa Es Su Casa (mijn huis is jouw huis) 

  1. Deel in het kort jouw reactie op de Missionaire actie van de vorige les. Welke ‘vreemdelingen’ heb je ontdekt in je buurt of wijk?
  1. Deel met de rest van de groep de manier waarop je van plan bent om je gastvrijheid te vergroten. Welke gebieden in je leven heb je aangewezen die verandert moeten worden?
  1. Welke andere overdenkingen heb je gehad met betrekking tot les 10?

4.Welke overdenkingen heb je ten aanzien van de verhalen van de anderen in je groep?

 

Centraal thema: Het belang van openbare ruimte

Isolatie is een woord waarmee je het soort leven van veel mensen vandaag de dag kunt omschrijven. Steeds meer mensen brengen steeds minder tijd door met andere mensen. Er wordt minder tijd dan ooit besteed aan maatschappelijke participatie, relaties op het werk, betrokkenheid op religieus vlak, en relaties met buurtbewoners. Een mogelijke oplossing hiervoor is het ontdekken en deelnemen aan ‘derde plekken’ in onze buurten. Een ‘derde plek’ ,een plek naast thuis en je werkplek, is een plek in de openbare ruimte een gemeenschappelijke plaats waar men geniet van het gezelschap van anderen.

  1. Welke voorbeelden van isolatie heb je gezien of ervaren in het leven van anderen? Staan de zaken er echt anders voor dan 10 of 20 jaar geleden?
  1. Wat zijn voorbeelden van ‘derde plekken’ in jouw buurt of wijk?

 

Bijbelse overdenkingen: Lucas 10:1-12

In het boek Missional: Joining God in the Neighborhood stelt Alan Roxburgh voor dat Lucas 10:1-12 door de schrijver van dit Evangelie bedoeld kan zijn als een nieuwe manier van kijken naar de kerk in relatie tot de openbare ruimte.

“Lucas kan wel een radicaal andere locatie bedoelen voor kerk-zijn op het moment dat de Geest onze grenzen doorbreekt. Stel dat één van de meest belangrijkste functies van de kerk niet is om zich hier te centreren, maar juist om daar aanwezig te zijn? Stel dat God in dit deel van Bijbel tegen ons wil zeggen dat de aard, rol en functie van de kerk alleen zal worden herontdekt naar de mate waarin we leren onderscheiden wat God aan het doen is in contacten met mensen in de openbare ruimte van onze steden en dorpen?”

  1. Waarom stuurde Jezus er tweeënzeventig? Waarheen werden ze gestuurd?
  1. Op welke manier uit zich het idee van gastvrijheid in dit Bijbelgedeelte?
  1. Wat kunnen we leren van de interacties daar buiten die we hier binnen mogelijk niet kunnen zien?
  1. Wat vind jij van de suggestie van Roxburgh dat we de kerk alleen kunnen herontdekken als de kerk zich begeeft in de openbare ruimte?
  1. Welke vragen roepen deze teksten bij je op?

 

Een plek waar iedereen je kent (“Where everybody knows your name”)

Eind jaren ’80 en begin jaren ’90  van de vorige eeuw was Cheers één van de meest populaire series op de Amerikaanse televisie. De serie speelde zich af in een cafe in hartje Boston. Eén van de meest bekende scenes was wanneer een ‘stamgast’ door de deur kwam lopen en iedereen dan gelijktijdig de naam noemde van die persoon, bijv. “Norm!”. Het onderschrift van het tv-programma was dan ook “een plek waar iedereen je kent” (where everybody knows your name).

De omgeving van Cheers laat een perfect voorbeeld zien van een cultureel fenomeen dat ‘derde plek’ wordt genoemd. Socioloog Ray Oldenburg opperde deze term ‘derde plek’ in zijn boek The Great Good Place uit 1989. De ondertitel die aan het boek is meegegeven verklaart alles: Cafés, Koffiebars, Buurtcentra, Schoonheidssalons, Winkels, Bars, Hangplekken, en hoe ze je helpen de dag door te komen.

Maar wat is nou precies een ‘derde plek’? Volgens Oldenburg is de eerste plek ons eigen huis en de mensen met wie we daar wonen. De tweede plek is de werkplek en de plek waar we het merendeel van de tijd doorbrengen die we wakker zijn. De derde plek is een openbare ruimte die gelegenheid biedt om op regelmatige, vrijwillige en informele basis menen te ontmoeten. Het is een plek om te ontspannen en waar het mogelijk is om anderen te leren kennen en om gekend te worden. Het is een plek waar mensen graag ‘uithangen’ (soort van stamkroeg). De eerste plek is dus thuis, de tweede plek is op je werk en de derde plek is in je buurt (community/gemeenschap).

 
   

Oldenburg identificeert 8 eigenschappen die derde plekken bezitten:

  • Neutraal gebied: Mensen zijn vrij om te komen en gaan. Er zijn geen tijdsvereisten of uitnodigingen nodig. Onze levens binnen de eerste en tweede plekken zijn gestructureerd, maar dat is hier niet het geval.
  • Iedereen is gelijk: Mensen vanuit allerlei maatschappelijke lagen komen samen op deze derde plekken. Er zijn geen  belemmering qua sociale of economische status.
  • Gesprek is de hoofdbezigheid: Het gesprek is levendig, stimulerend, kleurrijk en betrokken.
  • Laagdrempelig: De derde plek is meestal op een handige locatie, binnen loopafstand van je huis.
  • Er zijn stamgasten (harde kern): De mensen die er vaak komen zijn gemakkelijk te herkennen. Aan de andere kant staat de  derde plek ook open voor nieuwelingen.
  • Trekt niet de aandacht: Het fysieke gebouw ziet er uit als een normaal gebouw (oftewel functioneel).
  • Speelse sfeer: De sfeer is speels en licht. Er is eten en drinken, er zijn gesprekken en er worden spelletjes gedaan. Deze sfeer  trekt mensen aan om langer te blijven en om regelmatig terug te komen.
  • Een thuis buiten je huis: Derde plekken hebben als kerneigenschap dat de mensen zich er thuis voelen. Alsof ze daar  thuishoren. In de regel zien ze de derde plek ook als iets van henzelf.

 

Waarom is begrip van deze derde plekken zo belangrijk voor mensen die Christus volgen? Omdat een overgrote meerderheid van e bevolking in de Verenigde Staten een geïsoleerd en relationeel verarmd levens leidt. Derde plekken bieden in dat perspectief een  kans voor missiegerichte mensen om daadwerkelijk te leven in nabijheid van anderen.

 

In het boek Bowling Alone (In je eentje bowlen) schrijft Robert Putnam op gedetailleerde wijze de grote neergang van het sociaal kapitaal. Sociaal kapitaal verwijst naar de waarde van sociale relaties en netwerken van dergelijke relaties binnen een gemeenschap of buurt. De titel van het boek is ontleend aan het feit dat steeds meer mensen zijn gaan bowlen in de afgelopen twintig jaar, terwijl in datzelfde tijdsbestek steeds minder mensen zijn gaan bowlen via deelname aan competities. Als mensen in hun eentje bowlen, dan nemen ze niet deel aan sociale interacties en groepsdiscussies die wel plaatsvinden in een competitieomgeving.

 

Putnam laat een trend zien van de neergang van het sociaal kapitaal in een aantal andere gebieden. Hij schrijft over de afname van maatschappelijke deelname aan organisaties zoals het PTA en de Lion’s Club[1]. Vervolgens schrijft hij over de afname van relaties op de werkplek, politieke betrokkenheid, deelname aan religieuze gemeenschappen en eenvoudige informele relaties. Hij beschrijft één erg duidelijk voorbeeld over de opkomst van kaartspelletjes in de Verenigde Staten na de Tweede Wereldoorlog.

 

Ook al waren poker en gin rummy populaire spelletjes, bridge was het meest in trek en werd extreem populair in de jaren ’50. Volgens voorzichtige schattingen waren er in 1958 zo’n 35 miljoen Amerikaanse bridge-spelers. Dat was bijna een derde van alle volwassen Amerikanen. Miljoenen Amerikanen, zowel mannen als vrouwen, hoorden bij een kaartclubje. Een van de eerste wetenschappelijke studies met betrekking tot sociale betrokkenheid is toonde aan dat bijna een op de vijf volwassenen in 1961 deel uitmaakte van een kaartclub van 4 personen. Honderdduizenden studenten besteedden miljoenen nachten aan het spelen van eindeloze potjes bridge in slaapzalen en studentenverenigingen gedurende de jaren ’60 en ’70. De grootste aantrekkingskracht van het spel bridge en andere kaartspelletjes was dat ze een sterk sociaal patroon vormen. “Gemengde” clubjes waren in die tijd één van de meest belangrijke plekken voor mannen en vrouwen om op informele wijze samen te komen. De spelregels zorgden ervoor dat het gesprek ging over alles behalve het spel zelf, omdat praten over de voortgang van het spel stilzwijgend afgekeurd werd.

Laat dit even op je inwerken. Nog maar een paar decennia geleden kwam een derde van alle Amerikaanse gezinnen een keer per week samen om spelletjes met elkaar te doen en bij elkaar op bezoek. Vandaag de dag hebben andere dingen de plaats ingenomen van kaartspelletjes (zoals computerspelletjes en eindeloos veel televisiezenders), maar de realiteit is dat we hier meestal in ons eentje mee bezig zijn.

 

Oldenburg onderstreept in het bijzonder het desastreuze ontwerp van het leven  in de buitenwijken van een stad als hij het onderwerp van isolatie beschrijft:

 

De meeste woonwijken die zijn gebouwd na de Tweede Wereldoorlog zijn ontworpen om mensen te beschermen tegen  gemeenschappen in plaats van hen ermee te verbinden. Bijna alle manieren om elkaar te ontmoeten en om elkaars buren te  leren kennen zijn uit het ontwerp gehaald. Een elektronische garagedeur aan de voorkant van je woning en een  privacyhek aan de achterkant van je woning bieden bescherming tegen mensen die je vroeger als buur zou hebben  beschouwd.

 

De achteruitgang van sociale verbindingen in onze gemeenschappen zouden ons tot actie moeten aanzetten. We weten als volgelingen van Jezus dat we zijn geschapen als relationele wezens. We weten dat God ons heeft ontworpen om in diepe, toegewije relatie met Hem te staan. Maar we begrijpen ook dat we gemaakt zijn om bezielende relaties met elkaar aan te gaan, relaties waaruit leven voortkomt. Het idee dat miljoenen mensen eenzaam thuis zitten en relationeel gezien doodgaan vanwege gebrek aan basale menselijke relaties zou ons moeten aanzetten tot actie en verandering. Wat moeten we dan doen? Hieronder staan drie voorstellen met betrekking tot die ‘derde plekken’.

 

Ontdek en raak betrokken bij derde plekken

We moeten de tijd nemen om derde plekken in onze omgeving te ontdekken. Waar komen mensen samen om tijd met elkaar door te brengen? Waar zijn de koffiebars, cafés, kroegen, en andere hangplekken? Wat zijn naast de typische derde plekken (zoals omschreven door Oldenburg), de atypische plekken waar mensen samenkomen? Denk aan plekken zoals de bibliotheek, parken, de markt, fitnesscentra, etc. Het kan nodig zijn om buiten de kaders te denken als we op zoek zijn naar plekken waar mensen samenkomen. Als we deze plaatsen eenmaal hebben ontdekt, dan moeten we manieren zoeken om betrokken te raken bij deze derde plekken. Zoals we dat in Hoofdstuk 2 hebben behandeld: dit zal ervoor zorgen dat we met vlees en bloed verbonden raken aan deze derde plekken, dat we luisteren en leren waar God aan het werk is, en dat we vragen hoe we met God kunnen meewerken.

 

Creëer een omgeving waarin derde plekken tot uiting kunnen komen

Dit kan betekenen dat we de grote stap  moeten zetten en zelf een koffiebar of boekhandel moeten openen in onze buurt. Misschien zelfs een buurttuin planten die het mogelijk maakt voor mensen om samen te werken. Of dat we ruimte maken in onze eigen tuinen zodat de buurtkinderen daar ook kunnen spelen met elkaar. Mijn (Brad’s) familie heeft een extra koelkast met vriezer in de garage staan waarin we pakjes drinken en ijsjes bewaren. Deze lekkernijen veranderen de garage in een soort pauzeplek tijdens alle spelletjes die worden georganiseerd in onze tuin. Zoals we in het vorige hoofdstuk al besproken hebben, je moet niet vergeten dat jouw huis voor de buren een soort derde plek kan worden. Nogmaals, het is nodig dat we creatief nadenken over de openbare ruimtes in onze buurt en hoe deze plekken ingezet kunnen worden om relatiegerichte contacten te verbeteren.

 

Ondersteun en verdedig derde plekken

Dit kan een beetje gek klinken, maar in sommige gevallen moeten we verdedigers of behartigers worden van de stads- en wijkplanning. We hebben al eerder besproken dat we het belang zien van relaties voor de gezondheid en levensvatbaarheid van onze buurten. Omdat we dit belangrijk vinden is het nodig dat we voorstellen en plannen die de kans op een rijker gemeenschapsleven vergroten (bijv. voor parken, trottoirs, voetpaden, bibliotheken, etc.) ondersteunen.

 

Onze betrokkenheid bij derde plekken moet in de eerste plaats voortkomen uit ons verlangen om diegenen die relationeel onthecht zijn aan te trekken tot leven-gevende relaties met anderen en bovenal tot een relatie met de gever van leven. Ten tweede zou dit verlangen moeten voortvloeien uit de erkenning dat meer en meer mensen minder geïnteresseerd raken in kerkelijke activiteiten en dat wij daarom als missionair volk van God betrokken moeten raken bij anderen op neutraal gebied, oftewel derde plekken.

 

Het ontdekken van andere plekken

  1. Waar herken jij vormen isolement of eenzaamheid in je eigen buurt? Ervaar je zelf ook een ‘privacy- houding’ ten opzichte van je buren? Wat zegt het evangelie – het goede nieuws van het koninkrijk – over isolement?

 

  1. Ben je ervan overtuigd dat het gemeenschapsgevoel in je buurt toeneemt of afneemt? Waarom?

 

  1. Welke plekken in je buurt zijn gemakkelijk te herkennen als derde plekken? Omschrijf deze plekken.

 

  1. Zijn er atypische (ongewone) derde plekken die je herkent in je eigen buurt? Omschrijf deze plekken.

 

  1. Op welke manier zou je meer betrokken kunnen raken bij de plekken die je zojuist hebt omschreven?

 

  1. Op welke manier zou je zelf een derde plekken in je gemeenschap of buurt kunnen oprichten?

 

  1. Welke vragen zijn bij je opgekomen naar aanleiding van dit hoofdstuk? Welke delen van dit hoofdstuk hebben je uitgedaagd of overtuigd? Heb je bepaalde spanning of weerstand ervaren tijdens dit hoofdstuk?

 

Missionaire actie: Het zien van en reageren op Gods missionaire werk

  1. Ontdek deze week drie echte derde plekken (zoals benoemd door Oldenburg) en drie atypische (ongewone) derde plekken. Wat zou je moeten doen met betrekking tot elk van deze plekken zodat het een onderdeel wordt van je dagelijkse of wekelijkse levensritme?

 

  1. Kies op zijn minst één derde plek uit om daarbij betrokken te raken en investeer een uur om te observeren. Let op de gesprekken. Wat valt je op aan de mensen? Wat is de sfeer op die plek? Op welke manier voegt deze plek leven toe aan de buurt? Waar zie of hoor je God aan het werk tijdens de gesprekken? Op welke manier kan je daarbij betrokken raken.