Wijsheid


 

Inleiding:

We zijn bezig met een serie over het Bijbelboek Prediker.

De naam Prediker komt van het Grieks Ekklesiastes dat zoveel betekent als iemand die een samenkomst/vergadering (=ekklesia) toespreekt.

 

Echter, Prediker is GEEN:

– moraliserende prediking over wat goed of fout is;

– richtinggevende prediking over hoe je je leven zou moeten inrichten (vgl. het heeft toch geen zin….klinkt eerder suïcidaal).

 

MAAR:

– beschouwend, onderzoekend, analyserend. M.a.w. hoe steekt het leven in elkaar en wat doet er echt iets toe?

 

Met als CONCLUSIE: H. 12:13,14: Heb ontzag voor God en leef Zijn geboden na.  (In NBV: Vrees God…..)

Niet ‘vrees’ in de betekenis van ‘bang zijn’, maar ontzag voor God, rekening houden in je leven met Hem, Hem bij je leven betrekken.

 

Prediker was niet bang voor God, anders zou hij niet zoveel dingen ter discussie stellen.

Veel christenen van nu gaan tamelijk krampachtig om met hun verhouding tot God. 

 

  • Ze durven geen levensvragen te stellen, of hun twijfels te uiten. Kijk naar Job of de profeten: die stelden vragen;
  • Ze leven wettisch: zou dit wel goed zijn? Dat wel mogen? Vgl. Paulus: alles is mij geoorloofd, maar niet alles is nuttig (1 Kor. 6:12) en Alles is geoorloofd, maar niet alles bouwt op (1 Kor. 10:23). Het leven met God gaat niet over wat wel of niet mag of kan, maar hoe ons leven zoveel mogelijk kan betekenen voor Gods eer. Uiteindelijk heeft Hij ons gered voor Zijn glorie (Piper). Dat is het soort leven (dat Piper christelijk hedonisme noemt) waar God vreugde aan beleeft;
  • Veel mensen leven vanuit een bepaalde moralistische opvatting: als ik goed omga met mijn medemens, dan is het goed. En: de Bijbel geeft moralistische levenslessen. Dit is niet waar de Bijbel over gaat: de Bijbel verhaalt het plan van God met de mens en geeft ons instructies hoe we het leven van God in ons kunnen krijgen en door ons heen laten werken. Moralisme heeft te maken met goed gedrag, buitenkant. De Bijbel met een leven van binnenuit!
  • Christenen slikken soms alles wat christelijk/geestelijk lijkt voor zoete koek. Dat verklaart ook de vele hypes (boekjes, leringen, conferenties), waarin mensen van alles wordt wijs gemaakt zonder werkelijke Bijbelse onderbouwing. Christenen (vooral evangelische) hebben daar een lange historie in.

 

 

Toeschouwer en deelnemer

 

Prediker heeft van al deze zaken geen last. Hij stelt zich eerder als toeschouwer dan als participant op. En als toeschouwer heb je kennelijk een hoop rechten.

Hij gaat zelfs zover dat hij zich ‘te buiten gaat’ terwijl zijn hoofd er nog steeds bij is (2:3), om maar te ontdekken hoe het in elkaar steekt.

Het doel van het toeschouwer zijn is dat hij wil doorgronden waarom dingen gaan zoals ze gaan en waar het echt om gaat. We moeten niet bang zijn om levensvragen te stellen en met soms schokkende conclusies te komen.

God, de Vader laat zijn zon opgaan over bozen en goeden en laat het regenen over rechtvaardigen en onrechtvaardigen, zegt Jezus (Matth. 5:45). Of in de woorden van Prediker: allen treft hetzelfde lot! (Pred. 9:2,3).

M.n. Hoofdstuk 9 is heel duidelijk: je leven eindigt bij de doden (9:3).

 

Door zijn zoektocht is Prediker zich als geen ander ervan bewust dat het leven op aarde sinds de zondeval een soort cyclus zonder einde is, waarin iedereen uiteindelijk hetzelfde lot treft; of je nu je best gedaan hebt of niet, goed geleefd hebt of niet, belangrijk bent of niet.

Het enige verschil wordt gemaakt of je in dit leven een relatie met God hebt. Of je leeft in de ‘hope des eeuwigen levens’. Met het vooruitzicht van wat de Bijbel zegt: ‘Zie, Ik maak alle dingen nieuw’ (Openb. 21:5).

 

Misschien dat wij als christenen een beetje lef van Prediker moeten overnemen. God kan wel tegen een stootje en een kritische vraag. De bottom line is of je uiteindelijk het antwoord dat God geeft accepteert (zoals Job) en niet vasthoudt aan je eigen gelijk; want dat is niet hoe God de relatie met hem bedoeld heeft.

‘Eigen gelijk’ betekent: God heeft wel gezegd, maar…. (vgl. de slang en Eva) met desastreuze gevolgen.

God heeft wel gezegd, dat je je moet laten dopen, maar…

Hij heeft wel gezegd dat we moeten afrekenen met zonde omdat het ons schaadt, maar….

 

Vandaar aan het eind de conclusie van Prediker: Vrees God en onderhoud Zijn geboden. Niet in de zin van ‘doe dit of doe dat’ (dat is wetticisme: Gal. 3:12), immers, wij zijn vrijgekocht van de vloek van de Wet;

 maar in de zin van ‘jullie helemaal anders’ (Efez. 4:20), of: ‘hoe zouden wij….daarin nog leven?’ (Rom. 6:2).

 

Dat brengt ons terug bij onze zoektocht aan de hand van Prediker.

 

Lezen: Prediker 2:12-17

 

Het boek begint en eindigt met de uitroep: ‘ijdelheid der ijdelheden’ (1:2 en 12:8).

Dit betekent zoveel als ‘lucht en leegte’: het stelt allemaal niets voor.

Wat we zien is dat veel zaken in het leven waar mensen grote waarde aan toekennen eigenlijk ‘lucht en leegte’ zijn; het stelt in het licht van Gods plan met de wereld en de eeuwigheid helemaal niets voor.

 

Of je nu wijs of dom, arm of rijk bent, dood ga je allemaal, zegt Prediker en uiteindelijk word je allemaal vergeten. Geen vrolijk vooruitzicht.

Vandaar Jezus: verzamel je geen schatten op aarde, maar die blijven.

 

Catalogus van ijdelheden (= register, lijst, opsomming)

 

Een Bijbelcommentator noemt de eerste 2 hoofdstukken van Prediker de catalogus van ijdelheden (de hfdst. 3 en 4 noemt hij de tweede catalogus van ijdelheden).

 

Catalogus van ijdelheden (1:4-2:26)

 

De natuurlijke wereld (1:4-11)

Wijsheid en kennis (1:12-18)

Genot, bezit, streven (2:1-11)

Wijsheid, filosofie (2:12-17)  >> vandaag; zie ook 4:13-16)

Arbeid, zwoegen (2:18-26).

 

Vandaag spreken we over de ‘ijdelheid’ wijsheid, filosofie

 

We spreken hier over ‘wijsheid’ in de zin van doorgronden, tegenover dwaasheid en onverstand. Hier gaat het niet over ‘kennis’, m.a.w. of je veel weet, maar over ‘inzicht’: hoe steekt alles in elkaar.

 

Prediker stelt ‘wijsheid’ tegenover ‘dwaasheid’ en komt tot de conclusie dat wijsheid veel beter is dan dwaasheids, maar uiteindelijk toch niets uitmaakt: je sterft gewoon. Dat geeft hem een afkeer van het leven.

 

Mensen zoeken wijsheid, levensfilosofie en hopen daaruit een beter leven te kunnen destilleren. Nutteloos, zegt Prediker. Wat heb je aan wijsheid als dat verder niets aan je leven toe-  of afdoet.

 

Het probleem van Prediker in onze tijd

 

De waarde van wat Prediker hier heeft ontdekt, is belangrijk. Om ons heen zijn talloze mensen op precies dezelfde zoektocht. Overal zoeken ze wijsheid, levensfilosofie etc. en het maakt ze niet zoveel uit welke, zolang ze zichzelf maar de ogen kunnen dichtstrooien dat ze nuttig bezig zijn en dat het iets uitmaakt voor hun leven.

De verpletterende conclusie van Prediker is, dat dit zonde van je tijd is. Uiteindelijk sterf je en zul je rekenschap voor God moeten afleggen, of je nu wijsheid gezocht hebt, of in dwaasheid bent blijven hangen.

 

Dit thema hebben de N.T.-sche Bijbelschrijvers opgepakt:

 

2 Petr. 1:16,17:

16 Want wij zijn geen vernuftig gevonden verdichtsels nagevolgd, toen wij u de kracht en de komst van onze Here Jezus Christus hebben verkondigd, maar wij zijn ooggetuigen geweest van zijn majesteit. 17 Want Hij heeft van God, de Vader, eer en heerlijkheid ontvangen, toen zulk een stem van de hoogwaardige heerlijkheid tot Hem kwam: Deze is mijn Zoon, mijn geliefde, in wie Ik mijn welbehagen heb.

 

1 Kor. 2:1-7:

1 Ook ben ik, toen ik tot u kwam, broeders, niet met schittering van woorden of wijsheid u het getuigenis van God komen brengen. 2 Want ik had niet besloten iets te weten onder u, dan Jezus Christus en die gekruisigd. 3 Ook kwam ik in zwakheid, met veel vrezen en beven tot u; 4 mijn spreken en mijn prediking kwam ook niet met meeslepende woorden van wijsheid, maar met betoon van geest en kracht, 5 opdat uw geloof niet zou rusten op wijsheid van mensen, maar op kracht van God.

6 Toch spreken wij wijsheid bij hen, die daarvoor rijp zijn, een wijsheid echter niet van deze eeuw, noch van de beheersers dezer eeuw, wier macht teniet gaat, 7 maar wat wij spreken, als een geheimenis, is de verborgen wijsheid Gods, die God (reeds) van eeuwigheid voorbeschikt heeft tot onze heerlijkheid.

 

Christen zijn, God dienen, gaat niet over een filosofie of levensbeschouwing, maar over relatie.

Het gaat zelfs niet over leefstijl (ofschoon Christen zijn wel tot een andere leefstijl leidt ; zie jullie helemaal anders), maar over het persoonlijk kennen van God. Door God hersteld te zijn in de relatie met Hem (zoals Hij het oorspronkelijk bedoeld had) door Jezus Christus.

 

Veel christenen leven zonder relatie met God. Ze gaan naar de kerk omdat dit zo hoort, ze bidden voor het eten, ze vertonen christelijk gedrag, maar hebben geen persoonlijke, herkenbare warme band met Jezus.

Als Jezus moet kiezen tussen de zondares die zijn voeten zalft omdat ze zoveel van Hem houdt en de wijze, religieuze leider, dan is de keus duidelijk: Hij is niet geïnteresseerd in onze kennis en leefstijl, maar of we van Hem houden.

 

De wereld kent religies, wereldbeschouwingen, levenswijzen, filosofie etc. En veel mensen vinden het interessant zich daarmee bezig te houden. Anderen denken daardoor een verhevener leven te kunnen leiden (wat helpt je geloof je goed hè?). Sommigen denken daardoor behouden te zijn.

 

Conclusie

 

De conclusie van Salomo is, het mag allemaal wel mooi zijn of nuttig, maar het helpt je niet verder. Uiteindelijk treft iedereen hetzelfde lot en dan gaat het er niet om wat je weet, hoe je geleefd hebt, maar of je God kent. Of je hersteld bent in de relatie met Hem.

Daarom is christendom geen levensbeschouwing of filosofie of moralisme, maar een Persoon, naar wie het genoemd is: Jezus.

 

Prediker helpt ons te begrijpen wat mensen drijft. Maar Prediker geeft niet het antwoord (behalve vrees God), dat is ook niet zijn taak.

In het Nieuwe Testament wordt het antwoord op de vraag ‘wat is de zin van dit alles?’ gegeven.

 

De oplossing is niet:

Een goed, christelijk leven

Goed je best doen

Een geloof of een levensbeschouwing te hebben

 

Maar: door geloof in Jezus Christus hersteld te worden in de relatie met God. Hij komt in je wezen; d.w.z. gaat je denken beheersen, je verlangens, je hart en gaat dat veranderen, zodat je leven zinvol wordt en je wilt leven zoals Hij wil.

 

Resultaat

 

Zo’n leven gaat op zoek naar een doel buiten deze aardse werkelijkheid.

We willen mensen veranderd zien, gelukkig etc. Niet in de zin dat het hun nu goed gaat, dat ze meer weten, meer bezit hebben, zich beter voelen, maar dat ze beseffen dat ze deel uit kunnen maken van Gods grote plan met de wereld.

 

Dan is de keus:

Wil je van dit leven het beste maken?

Of ga je voor een totaal ander leven, een leven met God.